این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان درج شده است.
﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ ﴾
﴿ یسَبِّحُ لِلهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ الْمَلِکِ الْقُدُّوسِ الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ ﴾ .
خدا را تسبیح میگویند هرچه در آسمانها و هرچه در زمین است، آن فرمانروایی پاک از عیب را، آن پیروزمند حکیم را.
﴿ هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیینَ رَسُولًا مِنْهُمْ یتْلُو عَلَیهِمْ آیاتِهِ وَیزَکِّیهِمْ وَیعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَة وَإِنْ کَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلَال مُبِین ﴾ .
اوست خدایی که به میان مردمی بیکتاب پیامبری از خودشان مبعوث داشت تا آیاتش را بر آنها بخواند و آنها را پاکیزه سازد و کتاب و حکمتشان بیاموزد. اگرچه پیش از آن در گمراهی آشکار بودند.
(جمعه، 1-2)
این آیات، دو آیه آغازین سوره جمعه است و سوره جمعه شأن و جایگاه والایی دارد، چه آنکه در روزهای جمعه و در بسیاری دیگر اوقات مسلمانان تکرار میشود. آنچه در این سوره بسیار به چشم میخورد، رهنمودهای تربیتی و درسهایی برای زندگی و یادآوری مصلحتها و مضراتی است که متوجه انسان مسلمان است. سوره با تسبیح موجودات برای خدا آغاز میشود. تسبیح همان پاک دانستن است. بیشک، اگر در آفرینش هر موجودی تأمل کنیم، به این نتیجه میرسیم و مطمئن میشویم که او موجودی کامل است. و خدای، ( سبحانه و تعالی ) ، کسی است که این موجودات را با دقتی بدون نقص آفریده است. هرآنچه در آسمانها و در زمین است، به منزه بودن خدا گواهی میدهد، یعنی خدا را تسبیح میگوید.
از ظرایف آیه دوم مقایسه دقیق میان رسالت پیامبر(ص) و واقعیت اوضاع امتی است که برای آن مبعوث شده است. قرآن کریم میفرماید : « ﴿ هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیینَ ﴾ » یعنی کسانی که توانایی خواندن و نوشتن ندارند؛ امت امّی که برایش رسولی از خودش مبعوث شد. رسولاللّه(ص) نیز امّی و یکی از ایشان بود. و هدف از بعثت : « ﴿ یتْلُو عَلَیهِمْ آیاتِهِ وَیزَکِّیهِمْ وَیعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَة وَإِنْ کَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلَال مُبِین ﴾ » این است معجزه خدا که فردی امی را برای امیها میفرستد تا آیات را بر آنها بخواند و تربیتشان کند و کتاب و حکمتشان بیاموزد. تاریخ اسلام به ما میگوید که فرهنگ در تمدن اسلامی به اوج خود یا به بالاترین حد خود رسید. شمار بسیاری از مسلمانان هستند که نظریات و آرای بسیاری مطرح کردهاند و مبتکر مطالعات و بررسیهای بسیاری بودهاند و به دانش و فرهنگ اهتمام و اعتنای فراوان داشتهاند. یکی از اندیشمندان بزرگ میگوید که مسلمانان تنها امتی هستند که شایستگی دارند نام «پدران علم» به آنها اطلاق شود. از این آیه هدف رسالت برای ما روشن میشود. رسول آمد تا آیات را بر امت بخواند و هدف از آن نیز تزکیه و تعلیم است. تعلیم تربیت عقل است و تزکیه تربیت قلب و جسم