برای پذیرش مضامین والاست. این امور آدمی را تا مقامی فرامیبرد که دعایش مستجاب میشود. دعا میکند و پاسخ میگیرد. میتوانیم بگوییم که پس از دوره روزهداری آدمی میتواند خواستههای نیکو داشته باشد و این دعا نیز مستجاب خواهد شد و این استجابت بر سرنوشت و حیات آدمی مؤثر است.
بدینگونه معنای شب قدر را از قرآن و سنت درمییابیم. در واقع، این مسئله را اهل آن درک میکنند و ما نیز میکوشیم تا آن را دریابیم و فرابگیریم. اگر درست فهمیدیم، خدا را شاکریم و اگر خطا کردیم، از خدا درخواست استغفار و هدایت میکنیم. از دوستان و مخاطبان میخواهیم که درباره این مباحث گفتوگو و تحقیق کنند و معانی دیگری مطرح کنند که این کار «قدر» ما و عامل سعادت ماست.
این سوره در ادامه معانی بلندی مطرح و حوادث و نتایجی را نقل میکند که ثمره اعمال گذشته و تاریخ گذشته آدمی است. از ملحدان و شکاکان و فرعون میگوید. فرعونی که در زمین طغیان و بر بنیاسرائیل ستم کرد و کوشید تا آنان را از میان بردارد، اما خدا نخواست و فرصت دیگری برای آنان فراهم کرد. این فرصت در این آیه کاملاً روشن است : « ﴿ وَ آتَیْناهُمْ مِنَ الآیاتِ ما فِیهِ بَلاءٌ مُبِینٌ ﴾ .»[189] مقصود از «هُم» در «آتَیناهُمْ» بنیاسرائیل است. بنابراین، پروردگار با دادن فرصتی دیگر، آنان را میآزماید. اگر از این فرصت استفاده کنند، زندگی جاوید و سعادتمندی خواهند داشت و در غیر این صورت، زیانکاراناند.
ازجمله آیاتی که باید در آنها درنگ کنیم تا از هدایت آنها بهرهمند شویم، آیهای است که پس از تأکید بر غرق شدن فرعون و سربازانش نازل شده است؛ سربازانی که میکوشیدند موسی و قومش را بیازارند : «﴿کَمْ تَرَکُوا مِن جَنّات وَ عُیُون وَ زُرُوع وَ مَقام کَرِیم وَ نَعمَـة کانُوا فِیها فاکِهِینَ کَذلِک وَ أَورَثناها قَوماً آخَرِینَ فَما بَکَت عَلَیهِمُ السَّماءُ وَ الأَرضُ وَ ما کانُوا مُنظَرِینَ ﴾ .»[190] در واقع، این آیات برای ثروتمندان و بزرگان و صاحبان امکانات و نفوذ و قدرت، سرشار از عبرتهاست. آنان اموال و کشتزارها و خانههای نیکو و نعمتها را ترک خواهند کرد، بیآنکه کسی محزون شود یا زمین و آسمان گریه کند. آدمی میآموزد که باید زندگیاش را در فرصتهایی که برایش مهیا میشود، جاودانه کند. معنای این سوره با این آیه به اوج خود میرسد : «﴿وَ ما خَلَقنَا السَّماواتِ وَ الأَرضَ وَ ما بَینَهُما لا عِبِینَ ما خَلَقناهُما إِلّا بِالحَقِّ وَ لکِنَّ أَکثَرَهُم لا یعلَمُونَ. ﴾»[191] این آیه نگرش ثابتشده و علمی و روشن به مردم میدهد : اینکه خلق آسمان و زمین بازیچه نیست، بلکه حق است. این آیه تأکید میکند که آسمان و زمین و آنچه میان اوست و همه موجودات بر حق تکیه دارند. بنابراین، انسانی که میخواهد موفق شود، باید با هستی هماهنگ باشد و برای اینکه در این هستی جاودانه باشد، باید در راه حق و عدل قدم بردارد، نه راه لهو و نفاق و هزل. اگر آدمی در راه عدل و حق قدم برندارد، اندامی بیگانه در پیکر این
[189]. «و آیاتی به آنها عطا کردیم که در آن امتحانی آشکار بود.» (دخان، 33)
[190]. «بعد از خود چه باغها و چشمهسارها بر جای گذاشتند و کشتزارها و خانههای نیکو و نعمتی که در آن غرق شادمانی بودند. بدینسان بودند و ما آن نعمتها را به مردمی دیگر واگذاشتیم. نه آسمان بر آنان گریست و نه زمین و نه به آنان مهلت داده شد.» (دخان، 25-29)
[191]. «ما این آسمانها و زمین و آنچه میان آنهاست به بازیچه نیافریدهایم. آنها را به حق آفریدهایم، ولی بیشترین نمیدانند.» (دخان، 38 و 39)