« ﴿ یُفْرَقُ کُلُّ أَمْر حَکِیم ﴾ .» همه امور محکم و استوار و ثابت روشن می‌شود. امور محکم بر دو نوع‌اند : امور خلقی تکوینی و امور شرعی تشریعی. این سوره توضیح می‌دهد که امر حکیمی که در این شب صادر می‌شود، امری شرعی است.

در آیه پنجم می‌خوانیم : « ﴿ أَمْراً مِنْ عِنْدِنا إِنّا کُنّا مُرْسِلینَ ﴾ .» هنگامی که در مقام رسالت و ارسال و دعوت بودیم، هر امر حکیمی را روشن ساختیم، نه وقتی که در مقام خلق و تقدیر و اعجاز بودیم. این آیه تأکیدی است بر آنچه از عبارت « ﴿ إِنّا کُنّا مُنذِرِینَ ﴾ » دریافتیم. در ادامه آمده است : « ﴿ رَحْمَـةً مِنْ رَبِّک ﴾ .» بی‌شک، هنگامی که خدا هر امر حکیمی را روشن می‌کند، از روی رحمت است، زیرا او رسول و دین و قرآن را از روی رحمت برای جهانیان آفریده است. همچنین، هنگامی که این سوره میان دو کلمه «رب» و «رحمت» پیوند برقرار می‌سازد، پرتوهایی روشن‌کننده بر معنای شب قدر می‌افکند. یعنی این اعمال و توضیحات و متمایز ساختن امور حقیقی از باطل، رحمتی از جانب پروردگار است و خداوند در مقام تربیت و در مقام ساختن ذاتِ انسانی است، نه در مقام خلق. پروردگاری که تنها پروردگار تو نیست : « ﴿ رَبِّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَینَهُما إِنْ کُنْتُمْ مُوقِنِینَ ﴾ . ﴿ لا إِلهَ إِلّا هَوَ یُحْیی وَ یُمِیتُ رَبُّکُمْ وَ رَبُّ أبائِکُمُ الْأَوَّلِینَ ﴾ .» ای رسول، خداوند پروردگار تو و پروردگار آسمان و زمین است و آنچه میان آن‌هاست، از انسان و موجودات و پرندگان و حیوانات و همه آفریده‌ها و او پروردگار شما و نیاکان شماست.

این پروردگار است که آدمی را پرورش داده و برای هرکسی و هرچیزی قدری قرار داده و روابط میان انسان و موجودات را و انسان و انسان را و انسان با خود را مشخص کرده است. روابطی که از آن‌ها به افعال و کارها تعبیر می‌شود. این‌ها همه رحمتی هستند از جانب خداوند در این شب. خداوند میان امور و مسائل فرق نهاده و در میان آن‌ها واجب و حرام و خوب و بد و باطل و صحیح قرار داده است. بر این اساس، از مجموعه این آیات درمی‌یابیم که شب قدر شب تقدیر احکام و مشخص شدن حقایق و روابطی است که میان انسان و پیرامون او پیوند برقرار می‌سازد. بدین‌معنا که آدمی هنگامی که در حیات خویش با این روابط برخورد می‌کند و می‌خواهد آن‌ها را میان خود و دیگران و میان خود و دیگر موجودات، تنظیم کند، برای این کار نیازمند رحمت خداوند است تا روابط صائب را برای او مشخص کند. فی‌المثل، فلان کار بر او واجب است و فلان کار حرام و میان فعل و ترک برخی امور مختار است. این امور در قرآن کریم مشخص شده‌اند؛ کتابی که راه خیر و شر و نور و ظلام را نمایانده و برای همه آدمیان مسائلی را تبیین کرده که باید به آن عمل کنند تا با رسالت و خلقت و وجود و حیاتِ خویش هماهنگ باشند. بنابراین، «ق در» یعنی شب نزول قرآن.

اما درباره مضمون آن حدیثِ شریفی که می‌گوید شب قدر تا ابد در امت رسول خدا باقی است، گوییم در پرتو آنچه از قرآن دریافته‌ایم، چنین می‌فهمیم که شب قدر با یادکرد آن باقی است. بدین‌معنا که وقتی شب قدر را گرامی می‌داریم، قرآن را در هنگام نزول و تأثیر آن را بر حیات انسانی به یاد می‌آوریم. قرآن میان حیات آدمی، پیش و پس از این شب، فرق می‌نهد، زیرا که مقیاس‌ها و اندازه‌ها را مقرر کرده و همه امور حقیقی را از امور باطل نمایانده است. این شب را گرامی می‌داریم تا از آن آینه‌ای بسازیم و نفس را محاسبه کنیم و مواضع درست خود را از نادرست بازشناسیم. این شب را گرامی می‌داریم تا خود را