شگفتآور در وضع اجتماعی و دوم طمعورزیهای فزایند? بین المللی و جریانهای فکری بیگانهای که آنها را پوشش میدهد و به صورتی روزافزون در این منطقه گسترش مییابد.
این دو عامل، مسلمانان این منطقه را بر آن میدارد که در زمین? آموزش و آگاهی بسیار بسیار تلاش کنند و این، مسئولیت بزرگی است که رهبران بزرگ اندیش? اسلامی در جهان باید در تحقق آن مشارکت کنند تا این منطقه پشتوانهای نیرومند برای مسلمانان جهان باشد و خدای نکرده، محنت تازهای برای آنان نباشد.
کار حزبی دارای صورتها و شکلهای گوناگونی است و نمیتوان دربار? آن حکم کلی داد. سؤال را باید اینگونه مطرح کرد: وظیف? اجتماعی و سیاسی انسان مسلمان در این زمان چیست؟ اینجاست که پاسخ روشن را در قرآن کریم و سنت مطهّر مییابیم که به انسان مسلمان دستور میدهند به امور عمومی مسلمانان، اعم از اجتماعی و سیاسی و اقتصادی، اهتمام ورزند. این بدان معناست که انسان مسلمان باید برای به سعادت رساندن این امت به گونهای متناسب و هماهنگ با رویدادها و اوضاع تلاش کند تا این هدف مقدس تحقق یابد.
سفر اخیر شما به اتحاد جماهیر شوروی تأثیر بسیاری در روحی? مسلمانان شوروی داشت. وضع مسلمانان در آنجا چگونه است؟
مسلمانان در اتحاد جماهیر شوروری در مناطق گوناگونی ازجمله ماوراءالنهر، ماورای قفقاز، سیبری و در منطق? وسیعی از بخش اروپایی شوروی زندگی میکنند؛ همچنانکه اقلیتهای مسلمان در شمال شوروی، در لنینگراد، حضور دارند که جمعیت کل آنها بیش از چهل میلیون نفر است.
آنان در قالب چهار گروه دینی سازماندهی شدهاند و مساجد بسیاری دارند که در آنها نماز برپا میشود. من شاهد آبادانی مساجد آنان و جمعیت انبوه نمازگزاران در آنها بودم. همچنین دریافتم که احساسات مسلمانان در این مناطق، ملتهب است. میدانیم که حکومت شوروی بر پای? نظام کمونیسم استوار است و این بدان معناست که مدرسهها و رسانهها و مطبوعات و مراکز مختلف آموزشی، از روشهای همخوان با اندیش? دینی استفاده نمیکنند، ولی در عین حال مسلمانان همچون مسیحیان، مدرسههای دینی و مجلات و نشریههای اختصاصی دارند و هر پدری در خان? خود مسئولیت پرورش دینی فرزندانش را بر عهده دارد. به طور خلاصه، فکر نمیکنم مسلمانان شوروی کمبود یا خلأ فکری داشته باشند. من بنا بر وظیف? خود برای اعزام تعدادی طلبه در راستای آموزش و پرورش دینی، مذاکراتی را آغاز کردهام. این کار زمینه را فراهم میآورد تا مدرسههایی در منطق? آذربایجان تأسیس شود. من قول دادهام این درخواست آنان را انجام دهم.
[دربار? حوز? علمی? نجف و نقش مهم تاریخی آن پرسیدیم:] چرا این حوزه علی رغم جایگاهی که در امت اسلامی دارد، پیشرفت نکرده است؟
به نظر من حوز? نجف نقش بزرگی در تربیت عالمان